Kennisdossier Kerncentrales
7 minuten

Borssele

In het Zeeuwse Borssele heeft Nederland nog één kerncentrale waarmee elektriciteit wordt opgewekt. De centrale is eigendom van PZEM (70%) en RWE (30%) en wordt geëxploiteerd door EPZ. 

De kerncentrale Borssele heeft een vermogen van 485 MW en is goed voor ca. 3% van de Nederlandse elektriciteitsproductie.  PZEM, voor 70 % eigenaar van de kerncentrale is een publiek, regionaal geworteld bedrijf. Alle aandelen zijn in handen van de provincie Zeeland (50%), Zeeuwse gemeenten en enkele Zuid-Hollandse en Brabantse steden en provincies.

De kerncentrale Borssele is inmiddels al bijna 50 jaar oud en kent een bewogen geschiedenis. Het is de eerste commerciële kerncentrale in Nederland, gebouwd om een ‘energieslurper’, de aluminiumfabriek van (toen nog) Pechiney, van gesubsidieerde stroom te voorzien.  Hij is economisch afgeschreven  – dat wil zeggen, de hoge bouw- en opstartkosten van de dure centrale zijn alweer terugverdiend  – en dus zouden RWE en PZEM in principe flink kunnen verdienen aan de verkoop van de opgewekte elektriciteit. Door de sterk veranderde omstandigheden in de (Europese) energiemarkt gebeurt dat al jaren niet.  

Geschiedenis Borssele

Met de sluiting van de kerncentrale in Dodewaard (in 1997) en een besluit van de 2e Kamer in 1994 om de kerncentrale Borssele in 2003 te sluiten leek er een einde te komen aan het gebruik van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit in Nederland. Maar de centrale in Borssele draait nog steeds. 

De politiek heeft zich vele malen gebogen over de vraag wanneer de centrale dicht moet. Omdat diezelfde politiek de energiemarkt vergaand geliberaliseerd heeft kan ze dat bijna niet meer zelf bepalen. In 1994 werd er een afspraak gemaakt tussen toenmalig Minister van Economische Zaken Hans Wijers (D66) en de sector; de centrale zou in 2004 gesloten worden. Omdat eerst nog moest worden geïnvesteerd in verbetering van de veiligheid werd afgesproken dat de eigenaren bij sluiting zouden worden gecompenseerd met 32 miljoen euro. Maar de eigenaren zijn zich in de jaren daarna met succes gaan verzetten tegen de afspraken en sluiting werd op de lange baan geschoven. 

Eerst werd sluiting al opgeschoven naar 2013 en daarna zwichtte Staatssecretaris Van Geel (CDA) volledig voor het dreigement van juridische actie door de eigenaren van de kerncentrale en sloot een convenant waarin werd geaccepteerd dat Borssele tot 2033 openblijftIn 2005 vroeg Staatssecretaris Van Geel (CDA) aan een bekende milieuconsultant om te onderzoeken of het mogelijk zou zijn een compromis te vinden tussen enerzijds het besluit om de kerncentrale te sluiten en het verzet van de eigenaren van de reactor tegen een – in hun ogen – vroegtijdige sluiting. Jan Paul van Soest werd in opdracht van de regering op pad gestuurd om een compromis uit te werken. Het resultaat van zijn onderzoek, het rapport ‘De kern van de discussie‘, vormde de basis voor het convenant dat uiteindelijk in 2006 werd gesloten.  De kerncentrale heeft nu een vergunning tot 2033, maar in provinciale en landelijke politiek wordt er al gesproken over een zogenaamde levensduurverlenging na dat jaar.

Waarom moet Borssele dicht?

De kans op ongelukken doordat Borssele langer in bedrijf blijft, is onaanvaardbaar groot. Oude kernreactoren hebben te maken met verouderingseffecten en verhoogde stress. Een dichtbevolkt land als Nederland komt in een noodsituatie voor onoverkomelijke problemen te staan. 

Bovendien, hoe ouder de centrale, hoe meer gebreken. Hoe meer geld er dus nodig is om de centrale aan de hoogste veiligheidseisen te laten voldoen. De PZEM, voor 70 % eigenaar van Borssele, leed in 2018 een verlies van 54 miljoen, voor een groot deel veroorzaakt door de kerncentrale.  Het is niet te verwachten dat de elektriciteitsprijzen snel genoeg aantrekken om dit gat te dichten en winst te gaan maken. Daar komt bij dat er onvoldoende geld is gespaard door de exploitant voor de ontmanteling van de kerncentrale. Naast het ontmantelen zijn er enorme kosten voor de berging van het radioactieve ontmantelingsafval. Hoeveel dat kost en hoe dat gefinancierd gaat worden, is eveneens onbekend.  

Het argument voor zogenaamde ‘leveringszekerheid’ wordt vaak genoemd als reden de centrale langer open te houden. Omdat het niet altijd waait en ook de zon wel eens achter een wolk zit, zou Borssele open moeten blijven. Het betreft echter een kleine centrale waarvan de capaciteit vrij gemakkelijk door andere bronnen kan worden opgevangen.  

In de afgelopen jaren is gebleken dat kernenergie duur is en afval oplevert waar we geen raad mee weten. Investeren in duurzame energie (zon en wind) en buffersystemen is slimmer dan het oplappen van een oude kerncentrale. Dat is de richting die we op moeten gaan. Reden voor WISE om campagne te voeren voor een veilige, schone en duurzame toekomst. 

Risico’s Borssele 

Aan de hand van theoretische modellen worden kansberekeningen gemaakt: hoe vaak kan in theorie een ernstig ongeluk plaatsvinden in een kerninstallatie? Deze kwestie is kennelijk niet eenvoudig want er worden vele tientallen verschillende antwoorden op gegeven, die voortdurend weer worden bijgesteld in positieve of negatieve richting. In feite doet het er ook niet veel toe of een ramp in theorie eens in de duizend of tienduizend jaar zal plaatsvinden. Veel belangrijker is dat dergelijke ongelukken al hebben plaatsgevonden, dat ze absoluut niet uit te sluiten zijn en dat de gevolgen zo vernietigend kunnen zijn dat het risico eigenlijk niet genomen zou mogen worden. De nucleaire industrie blijft beweren dat de kans op een ernstig kernsmelting miniem is en dat het maar eens in de 100.000 jaar kan plaatsvinden. Gek genoeg is het in de afgelopen 50 jaar al vijf keer grondig misgegaan…Harrisburg, Tsjernobyl, en drie keer in Fukushima   De kans op menselijk falen (oorzaak van de ongelukken in Harrisburg en Tsjernobyl) is bijvoorbeeld niet te berekenen. 

Rampenplannen 

Een dichtbevolkt land als Nederland komt in een noodsituatie voor onoverkomelijke problemen te staan. Elke gemeente met een nucleaire installatie binnen haar grenzen heeft een uitgebreid rampenplan. Bij tijd en wijle worden deze op heel kleine schaal beproefd. Zelfs oefeningen met geïnstrueerde mensen lopen meestal volledig in het honderd. Waar de installatie ook staat, bij een beetje ongunstige wind moeten er al gauw een miljoen mensen verplaatst kunnen worden. Het is volstrekt irreëel te veronderstellen dat een dergelijke operatie in korte tijd mogelijk is. Om de grote paniek en chaotische vlucht van mensen de baas te kunnen zullen leger en politie op grote schaal ingezet moeten worden.  De overheid zou er goed aan doen op dit punt eerlijk te zijn: effectieve evacuatie (het werkelijk in veiligheid brengen van mensen) is na een kernramp in Nederland onmogelijk. 

Meer lezeover Borssele  

 

 

 

Meer over Kerncentrales


Artikel

Tihange2, kerncentrale in Belgie

7 minuten

Artikel

Doel, kerncentrale in Belgie

7 minuten