Kennisdossier Kernenergie
5 minuten

Kernafval: wat doen we ermee?

Bij iedere stap in de kernenergie-cyclus wordt gevaarlijk afval geproduceerd. Het afval is per fase steeds van een andere aard en samenstelling. Welke vorm het ook heeft, het afval is zonder uitzondering radioactief en giftig. 

Sommige soorten kernafval zijn laagradioactief, zoals het afval dat in grote bergen wordt achtergelaten bij een uraniummijn. Dit is wel schadelijk voor de mens die er langere tijd aan wordt blootgesteld, maar het is niet zo gevaarlijk dat je er niet een keer langs kunt lopen. Andere voorbeelden van laagradioactief afval zijn de overalls en handschoenen die in een kerncentrale worden gebruikt. Ook bij het opwerken van kernafval komen enorme hoeveelheden laagradioactief afval vrij. We kennen ook middel- en hoogradioactief afval. Hoe hoger de radioactiviteit, hoe ernstiger het risico dat een mens neemt door onbeschermd bij de stoffen in de buurt te komen. Hoogradioactief afval is zo gevaarlijk, dat geen mens er zonder gevaar voor de gezondheid dichtbij kan komen. Daarom is het afval afgeschermd door isolerende lagen, zoals beton. 

Sommige soorten radioactieve stoffen blijven duizenden jaren radioactief, andere soorten vervallen na enkele dagen al in andere stoffen en zijn maar heel kort radioactief. Kernafval bestaat steeds uit een mengsel van verschillende radioactieve stoffen en blijft als geheel steeds zeer lange tijd radioactief: tot wel honderdduizenden jaren. In die gehele periode dient het afval goed afgesloten bewaard te worden. Mensen en dieren mogen er niet mee in aanraking komen: het moet totaal geïsoleerd zijn van de omgeving. Want ook als het in het grondwater of in de bodem terechtkomt zullen mens en dier uiteindelijk radioactief worden besmet en kunnen ze ernstig ziek worden. 

Afval uit de kerncentrale blijft enige tijd bewaard bij de reactor.  Laag- en middelradioactief afval gaat in Nederland direct naar de COVRA: een bedrijf pal naast de kerncentrale in Zeeland waar radioactief afval in containers staat opgeslagen. Opgebrande kernbrandstof wordt eerst naar Frankrijk gestuurd, waar er plutonium en een rest van het uranium uit wordt gehaald – dit heet opwerking. Daarbij ontstaan enorme hoeveelheden nieuw laag- en middelradioactief afval die gedeeltelijk in zee en de lucht worden geloosd, gedeeltelijk opgeslagen en in Frankrijk blijven. De rest aan hoog-radioactief afval wordt in glas gegoten en teruggestuurd naar Nederland, naar de COVRA. Het afval kan hier honderd jaar blijven staan. 

Definitieve opslag

Maar na die periode van opslag wil men graag dat er een definitieve oplossing voor het afval komt: een plek waar men het achter kan laten totdat het over een paar honderdduizend jaar geen kwaad meer kan. Het grote probleem is dat de oplossing nog niet gevonden is. Niemand heeft een flauw idee hoe samenlevingen, economieën en klimaat er over honderd jaar uitzien – om over een langere periode maar helemaal niet te spreken. Juist omdat we niets van toekomstige samenlevingen weten, willen beleidsmakers het afval graag diep in de grond begraven – zo diep, en in zulke aardlagen, dat het afval er veilig in gezet zou kunnen worden en vervolgens voor altijd begraven zou blijven. De grond moet dusdanig zijn samengesteld, dat ook als de containers (vaten) met afval lek raken en hun inhoud verliezen, de bodem alle radioactieve straling kan tegenhouden. De radioactieve stoffen komen dan hopelijk nooit aan de oppervlakte terecht en komen ook nooit in het grondwater. 

Radioactieve vaten zijn geplaatst in oude zoutmijnen in Duitsland. Dit had een fantastische oplossing moeten worden: maar na enkele jaren onder de grond te hebben gestaan, bleek er water in de zoutmijn te stromen, gingen de vaten lekken en bleken de zoutmijnen niet goed geïsoleerd te zijn. Dat afval moet nu tegen grote kosten verwijderd worden en er moet een andere opslag voor worden ingericht. Men heeft afval willen plaatsen in Yucca Mountain, in de Verenigde Staten. Jarenlang dacht men dat dit een goede opslagplaats zou zijn. Maar ook Yucca Mountain bleek ongeschikt. Inmiddels wordt er in Finland een ‘definitieve opslagplaats’ gebouwd voor een deel van het Finse afval, maar onlangs werd ontdekt dat de vaten sneller corrosie kunnen gaan vertonen dan was gedacht. 

In Nederland en België wordt erover gedacht om afval te dumpen in kleilagen. Maar niemand kan aantonen dat dit veilig is. Na meer dan vijftig jaar onderzoek is er nog steeds geen oplossing gevonden om het radioactieve afval veilig en definitief weg te bergen.   

 

Meer over Kernenergie


Artikel

Wat is kernenergie

2 minuten

Artikel

De kernafvalgrot van de Finnen

2 minuten