Nederland heeft al jarenlang telkens weer met ‘plotseling’ stijgende energieprijzen te maken. Door geopolitieke spanningen, zoals door Trumps roekeloze aanval in Iran, en door de afhankelijkheid van olie en gas uit betrokken gebieden, zijn de hoge energierekeningen een terugkerend probleem. Om dit structureel aan te pakken heeft Natuur & Milieu een actieplan samengesteld met een brede coalitie van Consumentenbond, Energie-Nederland, NVDE, WISE, Jonge Klimaatbeweging, Stichting Energiebank, FIXbrigade en 16 andere organisaties. Ze pleiten voor onder meer betere ondersteuning voor verduurzaming van huizen en directe steun aan financieel kwetsbare huishoudens. Op dinsdag 16 juni bieden zij deze oproep aan in de Tweede Kamer.

‘De schommelende energieprijzen zijn niet een eenmalige crisis, maar een structureel probleem, omdat we nog steeds afhankelijk zijn van fossiele energie. ‘Als de politiek gaat investeren in verduurzaming, lossen we dit probleem structureel op’, legt Atse van Pelt, projectleider Energie bij Natuur & Milieu uit.

Hoge energierekening

Mensen hebben al lange tijd te maken met steeds stijgende energierekeningen. In 2024 had ruim een half miljoen huishoudens in Nederland (6,1%) al moeite met het betalen van de energierekening. De recente geopolitieke spanningen vergroten deze problematiek. Huishoudens met een dynamisch energiecontract of die onlangs nog een nieuw contract afsloten, merken dit nu al in hun portemonnee. Door lage gasvoorraden en hoge inkoopprijzen zullen nieuwe energiecontracten later dit jaar naar verwachting weer duurder uitvallen, omdat deze vooral gebaseerd zijn op fossiele brandstoffen: olie, gas en kolen. 

Probleem vooral bij ‘energiekwetsbare’ huishoudens

De gevolgen zijn het grootst voor ‘energiekwetsbare’ huishoudens: mensen met een laag inkomen, hoge energiekosten en vaak een slecht geïsoleerde woning. Zij besteden zo’n 11,5% van hun inkomen aan energie, dat is ruim twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. De stijgende energierekening heeft grote impact; het veroorzaakt bijvoorbeeld stress, slechte schoolprestaties van kinderen en angst voor afsluiting. Ook leven veel van deze huishoudens in ongezonde woonomstandigheden door terughoudend stookgedrag en dat veroorzaakt fors hogere zorgkosten. Ze hebben vaak niet de financiële middelen of mogelijkheden om hun woning te verduurzamen. Eind april werd voorlopig een streep gezet door een Publiek Energiefonds, wat ook veel onzekerheid geeft voor deze groep mensen komende winter. 

Oproep Betaalbare Energierekening

Een brede coalitie trekt hierover nu met de oproep ‘Betaalbare Energierekening’ aan de bel. De partijen pleiten voor verduurzaming van woningen, in het bijzonder van de energiekwetsbare huishoudens. Dit als structurele oplossing om de afhankelijkheid van gas af te bouwen, meer duurzame energie van eigen bodem te gebruiken én energierekeningen betaalbaar te houden. Van Pelt: ‘Wij roepen dit kabinet op: Fix de huizen, niet alleen de energierekening. Dat beschermt een groeiende groep Nederlanders die de energierekening niet kunnen betalen, die niet zelf omlaag kunnen brengen én zorgt voor energiebesparing die hard nodig is om onze afhankelijkheid van aardgas af te bouwen en klimaatdoelen te halen.’ De partijen benadrukken dat verduurzaming van woningen van energiekwetsbare huishoudens geen luxe is, maar een noodzakelijke structurele oplossing om de energierekening betaalbaar en stabiel te maken. Tegelijkertijd zien ze dat er ook ademruimte nodig is voor mensen die acute problemen hebben met hun energierekening. Manja Thiry van Stichting Energiebank: “Al 10 jaar bestrijden we energiearmoede door concrete hulp te bieden achter de voordeur. Die noodzaak zien we helaas alleen maar groter worden.” 

Ondertekenaars

Ondertekenaars van het actieplan zijn: Alliantie Inclusieve Energietransitie, Buurkracht, Consumentenbond, Dutch Green Building Council, Energie-Nederland, Energie Samen, FIXbrigade Nederland, HIER, Hogeschool van Amsterdam – City Net Zero, Jonge Klimaatbeweging, LSA Bewoners, Natuur- en Milieufederaties, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, Netbeheer Nederland, Nibud, Participatiecoalitie, Regionaal Energieloket, Stichting Energiebank, Stichting Kinderhulp, Velux, WISE en kennispartner Milieu Centraal.