Het aanstaande regeerakkoord van VVD, D66 en CDA kiest voor de traagste route uit de klimaatcrisis. Terwijl de rechter deze week in de Greenpeace-Bonaire zaak vaststelde dat Nederland te weinig doet tegen klimaatverandering en de Staat binnen 18 maanden bindende emissiereductiedoelen moet vastleggen, plant het nieuwe kabinet nog steeds miljarden voor kerncentrales die niets voor 2040 gaan bijdragen. De kans dat Nederland het klimaatdoel van 2030 haalt is ondertussen volgens het Planbureau voor de Leefomgeving minder dan 5 procent.
“De klimaatcrisis wacht niet op kerncentrales die pas over twintig jaar draaien,” zegt directeur Lisanne Boersma van WISE Nederland. “Deze week oordeelde de rechter glashelder: Nederland beschermt haar burgers onvoldoende tegen klimaatverandering en discrimineert daarbij de kwetsbaarste groepen. Juist nú moet het kabinet investeren in wat wél werkt en snél werkt: woningisolatie, zonne-energie en windparken. Die leveren binnen maanden tot enkele jaren resultaat.”
Kernenergie: miljarden uitgeven om pas op zijn vroegst in 2040 extra stroom te krijgen
Het regeerakkoord voorziet in de bouw van vier nieuwe kerncentrales met een prijskaartje van 20 tot 30 miljard euro. Zelfs in het meest optimistische scenario komt de eerste stroom niet voor eind jaren ’30. De afgelopen West-Europese kernprojecten lieten zonder uitzondering vertragingen van 12-18 jaar zien en kostenexplosies tot 400 procent. Finland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk tonen stuk voor stuk aan: kernenergie is te duur en te laat. Dat het kabinet ook nog eens inzet op onbewezen technologieën – Small Modular Reactors, die nog nergens ter wereld in bedrijf zijn – laat zien dat ze de problemen rond de energievoorziening verergeren. Het kabinet zet hier ook nog eens niet méér geld voor in, terwijl de huidige 14 miljard voor twee kerncentrales al volstrekt te weinig was. Daarmee wordt het risico op een begrotingsgat en hogere lasten voor de belastingbetaler nog groter.
De vertraging van de uitrol van groene energie die dit tot gevolg heeft schaadt ook de industrie. Zo repareert dit kabinet ook niet de verminderde ambities voor wind-op-zee. Waar minister van klimaat Rob Jetten ooit 70GW beloofde, tekent minister-president Jetten straks voor slechts 40GW. Onvoldoende electriciteit is een grote reden dat de industrie moeite ondervindt met verduurzamen. Dit schaadt ook de kabinetsplannen, die reppen van strategische autonomie. Als doekje voor het bloeden kiest het kabinet voor het doorzetten van de IKC-subsidie: een subsidie op de electriciteitskosten van grote bedrijven, en daarmee dus ook een subsidie voor fossiele uitstoot.
Als laatste klap gaat de aanstaande coalitie ook Lelystad Airport openstellen. Opnieuw laat deze coalitie zien dat het klimaat risico loopt met deze overheid.
“Dit teleurstellende regeerakkoord ademt niet uit dat partijen aan de slag willen. We weten dat de overheid de klimaatdoelen niet haalt en van de rechter deze week nog de opdracht heeft gekregen alles op alles te zetten. Door in te zetten op vier kerncentrales, waaronder totaal onbewezen SMRs, doet de overheid te weinig en is ze te laat. Tel daar bij op dat de vervuilende industrie nóg langer een cadeautje krijgt om door te gaan met uitstoten. De klimaatcrisis wacht niet op kerncentrales die pas over twintig jaar draaien. We hebben nú isolatie, zon en wind nodig. Elke euro die naar kernenergie gaat, is een euro die niet naar echte oplossingen gaat. Het is vijf voor twaalf, maar dit kabinet kiest voor de traagste route.”
Een klimaatrechtvaardige aanpak is nodig
De uitspraak van deze week in de Greenpeace-Bonaire zaak is historisch. Voor het eerst stelt een Europese rechter vast dat een staat discrimineert door kwetsbare groepen (in dit geval Bonaireaners) onvoldoende te beschermen tegen klimaatverandering. De Staat moet binnen 18 maanden – dus vóór juli 2027 – bindende tussentijdse emissiereductiedoelen vastleggen. Deze verplichting om tot een eerlijke aanpak in het klimaatbeleid te komen – voor zowel Bonaireanen als kwetsbaren in Nederland – ontbreekt nog.
Er zijn daarentegen genoeg eerlijkere keuzes te maken. Zo zitten op dit moment ongeveer 500.000 Nederlandse huishoudens in energiearmoede – 90 procent daarvan zijn huurders. Een kwart van alle sociale huurwoningen heeft een slecht energielabel (E, F of G). Met het Nationaal Isolatieprogramma is 4 miljard euro beschikbaar voor 2,5 miljoen woningen tot 2030. Dat is een fractie van wat naar kernenergie gaat, terwijl isolatie direct helpt tegen zowel energiearmoede als CO2-uitstoot. Deze aanpak kan en moet versneld worden.
“Dit is een kwestie van rechtvaardigheid,” aldus Boersma. “De sterkste schouders moeten de grootste lasten dragen. Huurders in energiearmoede zitten niet te wachten op peperdure atoomstroom en dan ook nog eens pas vanaf 2040. Hun energielasten moeten nú omlaag. Een eerlijke energietransitie betekent: eerst isoleren, dan pas investeren in nieuwe energieopwekking.”
Wat het nieuwe kabinet moet doen:
- Stop de kernenergie-afleidingsmanoeuvre: Investeer de gereserveerde 14 miljard in oplossingen die wél op tijd zijn: verhoog de ambitie op off-shore wind, kies voor energieopslag en slim netbeheer, en maak zaak van isolatie en energiebesparing.
- Voer meteen de opdracht van de rechter in de Bonaire-zaak uit: Wacht niet tot de rechterlijke deadline van juli 2027 en verdwijn niet achter hoger beroepen. Leg nú bindende emissiereductiedoelen vast en maak een plan om de economie duurzaam te hervormen.
- Klimaatrechtvaardigheid centraal: De vervuiler betaalt. Geen subsidies meer voor de fossiele industrie, en werken aan een ETS-systeem waarbij de industrie daadwerkelijk moet verduurzamen. Dat betekent ook vrijgekomen ETS-rechten uit de markt halen.
“Honderdvijftig wetenschappers sluiten zich aan bij de maatregelen die hiervoor nodig zijn in het manifest Door met Duurzaam,” besluit Boersma. “Vanuit de wetenschap zien zij wat nog onvoldoende gelandt is bij de partijen: we zijn bezig met de laatste reddingsboei en hebben niet langer de luxe om prestigeprojecten uit te voeren.”
