You are here

PvdA en VVD willen sterfhuisconstructie

Het kan verkeren. In een debat met de 2e Kamer kondigde Minister Dijsselbloem (PvdA, Financiën) doodleuk de geboorte van een nieuw Zeeuws nutsbedrijf aan. Waarom? Om de kerncentrale Borssele - even - te redden. 

Met oud-premier Balkenende prominent op de eerste rij vond er op 12 oktober een bijzonder debat plaats in de Tweede Kamer. Centrale vraag; hoe gaat het Rijk de provincie Zeeland helpen. De Ministers Kamp (EZ) en Dijsselbloem (Financiën) moesten komen vertellen wat ze gaan doen met het door de Cie. Balkenende gemaakte rapport over de economische situatie van Zeeland. Belangrijk onderdeel van de hele discussie; de toekomst van de kerncentrale Borssele. Die draait met verlies en moet honderden miljoenen euro's investeren om te blijven voldoen aan de nieuwste veiligheidseisen. Minister Kamp had in de afgelopen weken steeds laten weten niets te voelen voor staatssteun voor de noodlijdende centrale en begon dan ook met een opsomming van bedragen die de afgelopen jaren al vanuit het Rijk naar de Provincie Zeeland waren gevloeid. Bovendien, zo stipte hij fijntjes aan, uit het rapport van Balkenende bleek helemaal niet dat Zeeland zieliger is dan andere provincies en het was toch echt zo dat de aandeelhouders van de kerncentrale, samen met het energiebedrijf Delta, in de afgelopen jaren de keuzes hadden gemaakt die hadden geleid tot de situatie waarin ze nu zitten: een verlieslatende, verouderde kerncentrale, die niet verkoopbaar is. Het Ministerie van Economische Zaken is al weken in gesprek met Zeeland over de situatie want, zo stelt Delta althans, de kerncentrale mag niet failliet gaan en sluiten kost meer dan openhouden. Delta en de Provincie blijven ook zeggen dat de problemen van de kerncentrale tijdelijk zijn; ze gaan er van uit dat de elektriciteitsmarkt ergens na het jaar 2021 weer aantrekt en Borssele dus weer geld kan verdienen. Kamp bleef benadrukken dat het niet logisch was om Zeeland nu met publiek geld te helpen, de aandeelhouders en Delta hebben immers de keuze om gezonde delen van het energiebedrijf te verkopen als ze denken geld nodig te hebben om de moeilijke periode van de kerncentrale te overbruggen. 

En toen kwam Dijsselbloem... die was een stuk concreter en die klapte, overigens duidelijk tot chagrijn van Minister Kamp, veel verder uit de school over wat er in de afgelopen weken met de provincie is besproken en bekokstoofd:

  • Verkoop van de kerncentrale aan een nieuwe (buitenlandse) partij is onmogelijk cq. er is geen enkele belangstelling voor 
  • De kerncentrale onderbrengen in een aparte stichting die dan geholpen wordt met Rijksgeld is ook geen goed idee
  • Er wordt een nieuw Provinciaal Nutsbedrijf opgericht (een NV) waarin de nu nog gezonde delen van Delta worden ondergebracht (het netwerk- en waterbedrijf van het huidige Delta, dus Enduris en Evides) Die NV krijgt een nieuwe naam.  
  • Die gezonde delen worden door de huidige aandeelhouders van Delta (de Provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten) gekocht van Delta 
  • Delta krijgt veel geld en kan daarmee de verliezen van de kerncentrale financieren en de benodigde investeringen doen.
  • Delta blijft bestaan als NV met eigenlijk alleen de kerncentrale er in. De huidige aandeelhouders (provincie en gemeenten) blijven ook van deze NV de aandeelhouder.
  • Pas als de stroommarkt substantieel aantrekt gaat de kerncentrale weer winst maken. Tot die tijd verbrandt Delta NV het geld dat ze gekregen hebben uit de verkoop van de gezonde delen. Delta blijft gebonden aan de zogenaamde 'tolling' contracten met de kerncentrale; ze moet de stroom voor 4,5 cent per kilowattuur kopen en kan ze op de markt kwijt voor (prijspeil oktober 2016) 2,8 cent per kilowattuur. Ofwel; op elke verkochte kilowattuur stroom lijdt Delta fors verlies. Die periode willen ze 'uitzingen' uit de opbrengst van de verkoop van gezonde delen. De claim is dan steeds dat vervroegde sluiting duurder is dan doorgaan met het met verlies verkopen van de stroom (onder andere doordat contracten rond de opwerking van kernafval met het Franse Cogema afgekocht zouden moeten worden). De vaste lasten van de kerncentrale zijn hoog, de marginale lasten (brandstof) zijn heel laag, het blijft minder verlieslatend om door te produceren dan om te stoppen.
  • EPZ verdient dus wel behoorlijk aan de stroom. En EPZ heeft daarmee dus geld voor de benodigde investeringen om te voldoen aan de veiligheidseisen die de overheid stelt en om geld te blijven storten in bijvoorbeeld het wettelijk verplichte ontmantelingsfonds. Als de stroom duurder wordt door die investeringen rekenen ze dat weer vrolijk door aan Delta - die de stroom immers verplicht moet afnemen tegen de door de EPZ bepaalde prijs - waardoor die nog meer verlies gaat lijden.   
  • Als de stroommarkt toch niet (voldoende) aantrekt gaat de NV Delta met de kerncentrale alsnog failliet maar dan kunnen de aandeelhouders daar niet meer voor aansprakelijk worden gesteld; zij hebben 'alles' gedaan om een doorstart mogelijk te maken
  • De belofte van het Rijk (Dijsselbloem) voor een garantstelling betreft alleen de nieuwe NV waarin de gezonde delen zijn ondergebracht. Het risico dat de aandeelhouders moeten nemen om die te kopen van Delta wordt met een Staatsgarantie verkleind. Of dit niet als staatssteun wordt gezien (door bv. andere energiebedrijven of 'Europa' valt nog te bezien)  
  • Dit lijkt allemaal slim van Dijsselbloem en Kamp. Ze helpen de noodlijdende Zeeuwse aandeelhouders door het ze mogelijk te maken gezonde delen en werkgelegenheid in Zeeuwse handen te houden. De kerncentrale kan doordraaien maar zal - behave Delta en een paar kernenergie-fans gelooft niemand dat de stroomprijzen de komende jaren substantieel zullen aantrekken - toch ergens in de komende jaren failliet worden verklaard. En natuurlijk blijven er dan nog niet betaalde rekeningen over; de pot voor de ontmanteling is dan nog steeds niet voldoende gevuld. Die rekening komt dan alsnog bij het Rijk maar ze kunnen blijven volhouden dat ze hun best hebben gedaan. 

Bovenstaande analyse is (op 17-10-2016) op basis van gesprekken met betrokkenen uit Den Haag en Zeeland tot stand gekomen. Ondanks dat het rapport van Consultancyfirma Roland Berger en de Cie. Holtkamp inmiddels zijn gepubliceerd is het nog steeds onmogelijk om vast te stellen wat de financiële situatie van de kerncentrale nou precies is - en hoe de claim dat eerder sluiten duurder is dan openhouden tot stand gekomen is.

WISE en Greenpeace hebben Spring Associates gevraagd een doorrekening te maken van drie scenario's; onmiddelijke sluiting en ontmantelingsluiting en ontmantelen na 2033 en openblijven. Uit die analyse blijkt dat sluiting en later ontmantelen het kleinste risico met zich meebrengt.  

Met opinieartikelen in Trouw en het NRC en een Open Brief aan de aandeelhouders van Delta heeft WISE zich in de afgelopen periode nadrukkelijk in het publieke debat gemengd.  

Hoe verder? 

Uit de berichtgeving in de media bleek de totale verwarring. Iedereen legt het 'aanbod' van Den Haag anders uit. Na een paar dagen trok er wat mist op, de Volkskrant en de Telegraaf schreven zinnige analyses, de website Fluxenergie maakte een aardig overzicht. Maar de verwarring in Zeeland is nog compleet. De aandeelhouders gaaan de komende weken besluiten nemen over het model; willen ze inderdaad Delta in verschillende entiteiten knippen, de gezonde delen verkopen aan een NV waarvan ze zelf aandeelhouder zijn en dat geld in de andere NV (met de kerncentrale) stoppen zodat die zelfstandig door kan pruttelen - zolang het duurt? 

En ook de Tweede kamer moet zich nog uitspreken over het voorstel; als er staatsgaranties in het geding zijn heeft de Kamer het recht om daarover een oordeel te geven. Dat kan tijdens een AO op 25 oktober, bij de bespreking van de begroting van Economische Zaken, ook op 25 oktober, bij het plenaire debat over allerlei nucleaire onderwerpen op 7 december of bij een nog niet ingepland debat over Borssele. En dat is eigenlijk allemaal te laat voor de aandeelhouders want die moeten in november besluiten nemen omdat Delta heeft aangekondigd in januari de gezonde delen te koop te willen gaan zetten. Op 4 november vergadert Provinciale Staten van Zeeland (50% van de aandelen) over de zaak, de meeste gemeenten volgen het standpunt van de Provincie. Maar juist een aantal grotere gemeenten in Zeeland zijn bankroet en staan onder curatele. Gaan zij geld beschikbaar stellen om dat wat ze eigenlijk al bezitten aan te kopen?