You are here

Hosternokke - Kosten ontmantelen kerncentrale Borssele

Submitted by WISE on Wed, 21/12/2016 - 13:43

Hosternokke is een verbastering van een vloek die in Zeeland - terecht - 'not done' is. Maar er zullen dezer dagen veel Zeeuwse burgers en bestuurders zijn die de term met kracht laten klinken, in combinatie met de woorden 'Borssele' of 'kerncentrale'. De kosten lopen op, de verwachte opbrengsten zijn vooralsnog alleen een wensdroom.  

Op 20 december bracht de EPZ, exploitant van de kerncentrale, haar nieuwste 'ontmantelingsplan' (bijna 200 pagina's, Engels) uit. Wettelijk is ze verplicht elke 5 jaar een grondige update te maken; hoe gaan we het doen, wat zijn de verwachte moeilijkheden, hoe bereiden we het voor. De EPZ gaat nog steeds uit van ontmanteling na 2034 en verwacht de klus dan in het jaar 2048 afgerond te hebben. Bij elk nieuw rapport komt ook een nieuwe inschatting van de kosten. In het ontmantelingsplan zijn alle bedragen onleesbaar gemaakt maar in een op geruststellende toon geschreven begeleidend persmemo zegt de EPZ 600 miljoen euro nodig te zullen gaan hebben. Het zijn inschattingen, gebaseerd op grotendeels theoretische studies; er is immers wereldwijd nog maar heel weinig ervaring opgedaan met het ontmantelen van kerncentrales die lang in bedrijf zijn geweest. Uit het hoofddocument blijkt wel met hoeveel onzekerheden er gewerkt wordt. Bij tal van berekeningen van onderdelen van het hele plan wordt vastgesteld dat een afwijking van maar liefst 30% heel wel mogelijk zal zijn. We hebben ter illustratie even teruggekeken naar eerdere officiële cijfers van de EPZ:

  • In 1978 dacht men 100 miljoen GULDEN nodig te zullen hebben
  • In 2007 ging men uit van 341 miljoen Euro
  • In 2008 groeide dat door naar 359 miljoen Euro
  • In 2010 stond de teller op 374 miljoen Euro
  • In 2011 op 390 miljoen Euro
  • In 2014 werd er een grote sprong gemaakt, de EPZ dacht nu 489 miljoen Euro nodig te zullen hebben
  • En in 2016 werd dit dus weer opgehoogd naar 600 miljoen

De EPZ is wettelijk verplicht er voor te zorgen dat dit bedrag er in 2034 (als de centrale officieel dicht gaat) is. Daarvoor wordt elk jaar geld opzij gezet in een fonds. Met dat geld wordt deels (behoudend) belegd en deels staat het gewoon op een renterekening. Op dit moment is er 180 miljoen euro bij elkaar gespaard in die pot. Nu de nieuwste versie van het ontmantelingsplan er is moet de EPZ ook weer een financiële onderbouwing aan de Minister van Financiën sturen. Die gaat dan aangeven of het Rijk er voldoende vertrouwen in heeft; kloppen de inschattingen over de te verwachten kosten en kloppen de inschattingen en berekeningen over hoe het bedrag gaat groeien - richting die 600 miljoen euro. Hoewel alle voorgaande edities (elke 5 jaar) steeds zijn goedgekeurd is er veel twijfel over hoe het fonds zich ontwikkelt. Eerst stond het geld gewoon op de balans van de EPZ maar in 2012 is geregeld dat er een aparte stichting werd opgericht die het fonds beheert. Bij de overgang naar die situatie is er ook geld verdwenen. Dat is (waarschijnlijk) achtergebleven op de balans van de EPZ en die heeft daarmee leuke dingen kunnen doen... Maar omdat de EPZ blijft zeggen dat ze kan garanderen dat er in 2034 voldoende geld zal zijn wordt daar geen onderzoek naar gedaan. Ze hebben nu 180 miljoen. Ze moeten naar 600 miljoen. Ze gaan nog 16 jaar elk jaar 15 miljoen er bij gooien (samen 240 miljoen) en dan hebben ze 420 miljoen. De rest (180 miljoen) moet dus uit rente en beleggingen komen…?  Begin 2017 moet de EPZ de financiële onderbouwing van haar ontmantelingsplan aan de 2e Kamer sturen. Traditiegetrouw zal dit wel weer vertrouwelijk zijn. Het Ministerie van Financiën moet goedkeuring verlenen. Het zou de Minister en de 2e Kamer sieren als ze op z'n minst zou eisen dat het geld dat er in 2012 al was maar achterbleef op de balans op de rekening van de stichting wordt overgemaakt. En, gegeven de grote onzekerheden die er  - historisch maar ook blijkens het nieuwste ontmantelingsplan - zijn, de Kamer zou ook moeten eisen dat de EPZ meer dan de 15 miljoen per jaar opzij zet.  

Waarom is ontmanteling zo duur?

Bij het maken van elektriciteit wordt de kerncentrale zelf ook radioactief. Het uranium splijt, waarbij naast warmte ook neutronen vrijkomen. De warmte wordt gebruikt voor de elektriciteitsopwekking. De vrijkomende neutronen splijten op hun beurt nieuwe uraniumkernen. Maar sommige neutronen komen terecht in het reactorvat en in de metalen en betonnen omhulling van de kerncentrale. De neutronen worden ingevangen door de atoomkernen van ijzer, nikkel, kobalt en een aantal andere elementen in staal en beton. De nieuw gevormde radioactieve stoffen noemt men activeringsproducten. De meeste van deze radioactieve stoffen hebben een vrij korte halfwaardetijd, van 2,5 (ijzer-55) tot 5 jaar (cobalt-60), maar nikkel-59 heeft een halfwaardetijd van 80.000 jaar. Door deze radioactieve stoffen kan een kerncentrale niet afgebroken worden zoals andere bedrijfsgebouwen. De activeringsproducten maken de inzet van speciale apparatuur noodzakelijk.

Twijfel over berekeningen

Er is mondiaal nog vrijwel geen ervaring opgedaan met het ontmantelen van reactoren die lang in bedrijf zijn geweest. Berekeningen in Duitsland en Zwitserland laten een forse bandbreedte zien; daar wordt uitgegaan van een kostenpost van tussen de 500 miljoen en een miljard euro. Het Duitse Atom Forum, de parapluorganisatie van de nucleaire industrie, verwacht dat de ontmanteling van de 33 Duitse kerncentrales zo’n 30 miljard euro zal kosten, bijna een miljard per kerncentrale. Natuurlijk hangt dit af van het type reactor, van de tijd dat de reactor in bedrijf is geweest, et cetera. De ontmanteling van de Duitse reactor in Würgassen (de klus was in 2014 klaar) kostte ruim een miljard euro. Het betrof hier een kokendwaterreactor, de exploitant zegt zelf dat de afbraak van een drukwaterreactor (zoals Borssele) iets goedkoper zal zijn. Het Duitse energiebedrijf RWE gaat er ook van uit dat de kosten van ontmanteling van een reactor tussen de 500 miljoen en een miljard euro zijn; hoe langer een kerncentrale in bedrijf is en hoe meer stroom er geleverd is, hoe hoger de kosten. Johannes Teyssen, directeur van E.On, noemde op 1 december 2014 een bedrag van 14,5 miljard euro voor ontmanteling van haar zeven Duitse kerncentrales en de opslag van kernafval van die centrales. De cijfers voor Duitsland duiden erop dat de kosten voor de ontmanteling van Borssele hoger kunnen uitvallen dan nu wordt aangenomen. Het kan ook meevallen. In een overzicht van de Europese Commissie van de ‘total estimated decomissioning costs’ van alle Europese kerncentrales staat alleen bij Nederland: ‘confidential’. 

De oplossing? 

De kerncentrale draait met verlies. Het is zeer de vraag of er voldoende geld gespaard zal worden voor de uiteindelijke sloop. Dit risico wordt bewust genomen door de EPZ, het energiebedrijf Delta (70% eigenaar van de kerncentrale) en haar aandeelhouders (de Provincie Zeeland en alle Zeeuwse gemeenten). En de Minister van Financiën gaat hierin mee. In opdracht van WISE en Greenpeace heeft Spring Associates uitgerekend wat nu de minst riskante route is; openhouden tot 2034, direct sluiten en ontmantelen of direct sluiten en later ontmantelen. Uit de analyses blijkt dat direct sluiten en later ontmantelen (zodat er nog wat doorgespaard kan worden) de minste risico's met zich meebrengt.