You are here

Kernenergie in de formatie - is dat nodig?

Submitted by WISE on Wed, 22/03/2017 - 12:19

De verkiezingen zijn geweest, er wordt druk 'verkend en onderhandeld'. Het is gelukt om de noodzaak van een vergaand klimaat- energieplan onderdeel te maken van de onderhandelingen. Hoe past kernenergie daar in? Klein bier? Wisselgeld? Een Zeeuws probleem? Het is spannender dan dat. 

Als het over kernenergie gaat dan is de kerncentrale in Borssele voorlopig het meest concrete pijnpunt. De centrale draait al jaren met (fors) verlies en na de splitsing van het energiebedrijf Delta (en de verkoop van gezonde bedrijfsonderdelen) is er nu een noodlijdende nieuwe entiteit in het leven geroepen, de PZEM, die de kerncentrale in bezit heeft. Die blijft gebonden aan de zogenaamde tolling-contracten waarin ze verplicht worden stroom af te nemen van de kerncentrale tegen prijzen die veel hoger liggen dan de marktprijs.Ofwel; op elke kWh stroom die de PZEM verplicht van de kerncentrale koopt legt ze geld toe. Omdat in het splitsingsproces de aandeelhouders van Delta de kerncentrale niet failliet mochten laten gaan hebben ze er voor gekozen (moeten kiezen) om gezonde delen van Delta te verkopen en het geld uit de opbrengsten daarvan de komende jaren te gaan opbranden in de kerncentrale. De Zeeuwse gemeenten en de Provincie zijn nu nog alleen aandeelhouder van de PZEM. En dat is wel heel zuur voor die aandeelhouders (Provincie Zeeland en alle Zeeuwse gemeenten) want nu hebben ze eigenlijk alleen nog een verouderde en verlieslatende kerncentrale, een stilgelegde gascentrale en een stukje van een biomassacentrale in bezit en wat contracten om windstroom in te kopen van het Gemini-windpark. Om de kerncentrale te laten voldoen aan de nieuwste veiligheidseisen (opgesteld na evaluatie van de ramp in Fukushima) moet er voor honderden miljoenen euro's geïnvesteerd worden. Dat gaat voor een groot gedeelte dit jaar al gebeuren, in mei en juni ligt de centrale langer dan gebruikelijk stil om een deel van de klussen te klaren.

De aandeelhouders hebben in de aanloop naar de verkiezingen hemel en aarde bewogen om de Rijksoverheid ("Den Haag") er van te overtuigen dat Zeeland geholpen moest worden met dit probleem. Het lastige was natuurlijk dat de ene Zeeuwse partij sluiting wilde, met financiële steun van de overheid, en de ander wel geld wilde zien maar dat wilde aanwenden om Borssele te ondersteunen om 'de moeiljke jaren' door te komen. Hoe dan ook, de regering (nu demissionair) is, in november en december 2016, klip en klaar geweest: Er gaat geen Rijksgeld (subsidie of zachte lening of wat ook) naar Borssele. Toen duidelijk werd dat er niets te halen viel in Den Haag hebben de Zeeuwen gesteld 'dat het dan maar in de formatie van het nieuwe kabinet geregeld moet worden'. Maar wat dan precies....?  Hoe dan? Dit zijn de opties: 

  • De kerncentrale wordt aan z'n lot overgelaten. Het Rijk ziet toe op de veiligheid en stelt daar eisen aan, de kerncentrale moet maar zien hoe ze daaraan voldoet. De kerncentrale mag niet in buitenlandse handen komen (nog afgezien van het feit dat er geen energiebedrijf - in binnen- of buitenland - te vinden zou zijn die belangstelling zou hebben om de centrale te kopen) en de PZEM en haar aandeelhouders kunnen niet anders dan het geld (dat ze verdiend hebben door gezonde onderdelen van Delta te verkopen) op te branden in de kerncentrale. Volgens de analyses die de Ministers Kamp en Dijsselbloem hebben laten maken is dat ook uiteindelijk de minst dure oplossing; ze verwachten dat de elektriciteitsmarkt ergens na het jaar 2021 weer aantrekt en de PZEM de door haar bij de kerncentrale duur ingekochte stroom dus weer met winst op de markt kan verkopen. De slechte jaren moeten ze dan maar doorkomen met eigen geld. De regering blijft de kerncentrale dwingen ook voldoende geld opzij te zetten voor ontmanteling en de centrale pruttelt door tot 2033 (het ooit in een politieke deal afgesproken sluitingsjaar) of gaat alsnog binnen een paar jaar failliet. De aandeelhouders zijn niet alleen het geld kwijt dat ze in de jaren tot aan het failliessement in de kerncentrale hebben gespendeerd maar draaien ook op voor de tekorten bij het ontmantelingsfonds.  
  • De situatie wordt besproken in de onderhandelingen voor een nieuw kabinet. GroenLinks wil de centrale sluiten (en heeft zich nog niet uitgelaten over de vraag wie de kosten op zich neemt; het Rijk of de aandeelhouders), de VVD wil de centrale openhouden en gokt er op dat de centrale weer winst gaat maken (en heeft in de Tweede Kamer meermaals verkondigd dat - als het toch misgaat - het niet het Rijk is dat de rekening moet betalen), het CDA is, zowel in Zeeland als in de Tweede Kamer, vaag gebleven en D66 heeft zich ingezet voor een variant waarbij de centrale door het Rijk wordt overgenomen (Los van de vraag of dat wel kan heeft de partij niets gezegd over wat dan de bedoeling is; gaat het Rijk dan de centrale exploiteren en het verlies nemen? Of gaat het Rijk dan de centrale sluiten?). Uit de onderhandelingen volgt een ferm besluit; de centrale wordt zo spoedig mogelijk gesloten, geprobeerd wordt te voorkomen dat de aandeelhouders nu veel geld moeten investeren in veiligheidsmaatregelen, het Rijk neemt de verantwoordelijkheid, zoekt uit in hoeverre de aandeelhouders bij kunnen en moeten dragen aan de sluitingskosten en het vullen van het gat in het ontmantelingsfonds. Als compromis wordt afgeweken van de huidige wetgeving die voorschrijft dat de centrale direct na sluiting ontmanteld moet worden; die klus wordt opgepakt als er voldoende geld is gespaard in het ontmantelingsfonds. Nadeel: alle expertise over de centrale is dan verdwenen.
  • Het Rijk besluit de Zeeuwen te steunen met een subsidie. Die wordt leuk verpakt (want de VVD kan moeilijk verkopen dat ze subsidie verleent aan een kerncentrale, bovendien mag dat niet van 'Europa') en er worden onderhandelingen geopend over de tollingcontracten. 
  • Er wordt niets over afgesproken in het regeerakkoord. De Zeeuwen kijken het een jaartje aan en laten de centrale dan alsnog failliet verklaren. Ze accepteren dat ze moeten betalen maar nemen liever een 1-malig verlies dan dat ze in onzekerheid moeten leven of ze de komende 15 jaar steeds geld moeten blijven inleggen. Het probleem van het ontmantelingsfonds wordt bij het Rijk neergelegd; de Zeeuwse aandeelhouders zijn zo armlastig dat er van hun niet veel meer te plukken valt. 

Waarom kost het sluiten van Borssele eigenlijk geld? Natuurlijk is er het personeel (waar een regeling voor moet komen) en is er het ontmantelingsfonds dat onvoldoende gevuld is en dat dus aangevuld moet worden. Maar dat zijn niet de grootste posten. Bovendien; als door de slechte financiële situatie van de centrale die ontmantelingspot de komende jaren toch ook niet, of onvoldoende, bijgevuld wordt komt die rekening er vroeger of later toch aan. 

Een hoge kostenpost vormen de lopende contracten van de kerncentrale met leveranciers van brandstof (uranium) en verwerkers van het afval (de uitgewerkte brandstofstaven worden naar Frrankrijk gebracht om opgewerkt te worden. Klinkt leuk maar slaat nergens op; uiteindelijk komt het gewoon keihard terug, als hoog-radioactief afval dat Nederland voor duizenden jaren veilig moet opslaan). Toen besloten werd dat de centrale tot 2033 open kon blijven heeft Borssele  - slim...- contracten afgesloten voor de hele periode tot aan 2033. Het Rijk heeft laten uitzoeken wat het zou kosten om die contracten te verbreken en - hoewel ze geheim zijn en het Rijk ze ook niet zegt te kennen - komt tot de conclusie dat dat vele honderden miljoenen euro's zou kosten. Dus de centrale moet doordraaien omdat ze nu eenmaal afval moet blijven maken omdat ze nu eenmaal een contract heeft om dat afval in Frankrijk te laten opwerken waarna het naar Nederland terugkomt.

Ook ingewikkeld; in het convenant dat het Rijk in 2006 sloot met Borssele (waarin geregeld werd dat de centrale tot 2033 open kan blijven) staat een clausule die de Staat verplicht tot het betalen van compensatie bij een besluit Borssele eerder te sluiten. In het convenant staat “Indien de Rijksoverheid toerekenbaar tekort schiet in de nakoming van artikel 3.1, en als gevolg daarvan de KCB wordt gesloten (…) de Rijksoverheid gehouden [is] om de daardoor in redelijkheid geleden verliezen en gederfde winsten tot en met 31 december 2033 te vergoeden”. In Artikel 3.1 staat dan: De Rijksoverheid zal gedurende de looptijd van dit convenant afzien van het entameren van internationale en nationale wet- en regelgeving die de sluiting van de KCB vóór 31 december 2033 beogen.

Maar de centrale maakt dus helemaal geen winst. Of ze winst kan gaan maken in de toekomst? Dat is koffiedik kijken. Nogmaals, Kamp en Dijsselbloem gaan er van uit dat de elektriciteitsmarkt na 2021 weer aantrekt. En dan kun je uit gaan rekenen - op basis van scenario's -  wat de winst zou kunnen zijn. Maar je kunt ook een scenario maken waarin er geen winst meer gemaakt zal gaan worden - bv. omdat we versneld toegaan naar een volledig duurzame energievoorziening en wind en zon kernenergie nog meer dan nu uit de markt drukken.

Het wordt kortom een hele puzzel. En GroenLinks heeft zich nadrukkelijk groot gemaakt op het thema klimaat (niet te verwarren met 'duurzaamheid', 'energie' of 'milieu'). Ze zal zich dus in de onderhandelingen volop richten op de discusie over kolencentrales, het verkeer, de gebouwde omgeving. Of de kerncentrale belangrijk genoeg voor ze is om sluiting als eis mee te nemen naar de VVD en het CDA... ?! We gaan het zien. De partij heeft wel een groot probleem als ze de kerncentrale negeert en aan de grillen van de markt en het toeval overlaat.