You are here

Stroomdossier: Kolen met biomassa bijstook

In de stroomdossiers legt WISE uit hoe het precies zit met groene stroom en grijze stroom. In dit dossier antwoord op de vraag waarom het bijstoken van biomassa in kolencentrales niet helpt.

Welk deel van onze elektriciteit wordt opgewekt met biomassa in kolencentrales?

In 2015 werd in Nederland bijna 39 miljard kWh elektriciteit opgewekt met steenkool, ruim 35% van de totale elektriciteitsproductie. Met biomassa werd in 2015 naar schatting 5 miljard kWh opgewekt, circa 5,5% van de elektriciteitsproductie (CBS 2016). Het is niet bekend welk deel van deze 5 miljard kWh werd opgewekt in kolencentrales en welk deel in "standalone" biomassacentrales (deze stoken uitsluitend biomassa, en geen kolen).

Om een idee te krijgen hoeveel stroom er opgewekt kan worden met biomassa in kolencentrales hebben we dit berekend, uitgaande van bijstook met het percentage biomassa volgens opgave van de kolencentrales (en bij vollast draaien van die centrales):

Deze berekening wijst uit dat er maximaal 8,7 miljard kWh (=8,7 TWh) elektriciteit opgewekt zou kunnen worden met biomassa in kolencentrales.

Wat zijn de kosten om biomassa bij te stoken?
De bijstook van biomassa in kolencentrales is één van de duurste opties om CO2-reductie te bewerkstelligen. Per kWh stroomopbrengst is het zelfs meer dan twee keer zo duur als het produceren van windenergie op zee.


Bron: Ron Wit, Eneco 2016, Wie betaalt de rekening van de energietransitie? (Symposium KVGN 17 november 2016)

De kolencentrales hebben miljarden subsidie toegekend gekregen om biomassa bij te stoken. In de tabel staan de totaalbedragen per centrale en het subsidiebedrag per te produceren kWh.

Klimaat- en andere effecten van het verbranden van biomassa

Hoe hoog ligt de broeikasbijdrage van het (bij-)stoken van houtige biomassa?
Voor bijstook van biomassa in kolencentrales zijn eigenlijk alleen geperste houtpelletkorrels geschikt. Pelletkorrels worden gemaakt van houtkapresten en snoeihout, en in sommige gevallen van hele bomen. Het hout wordt in de pelletfabriek versnipperd, gedroogd en geperst tot korrels. In de kolencentrale worden de pelletkorrels verder vermalen tot houtpoeder. De groeiende import van houtpelletkorrels afkomstig uit Canada en de VS heeft in 2015 geleid tot de afspraak in het Energie-akkoord dat alle houtige biomassa op termijn FSC-gecertificeerd (uit duurzaam beheerd bos) moet zijn.

De directe emissies van verbranding van houtige biomassa zijn hoog (1000-1300 gCO2eq/kWh; PBL 2013), hoger dan die van kolen. Omdat deze CO2-emissie later weer wordt opgenomen door nieuw aangeplante bomen, wordt in beleid en regelgeving de directe emissie van biomassa op nul gesteld. Hier is echter veel discussie over: lees verder in ons dossier Biomassa voor energie, een tricky business.

Een studie van (o.a.) Universiteit Utrecht laat zien dat de indirecte emissies van houtpelletkorrels circa 200 g CO2/kWh bedragen. Het gaat hier om de indirecte emissies, dat wil zeggen niet de emissies van de verbranding zelf, maar de broeikasbijdragen van de emissies van de productie en de levering van de brandstof. De indirecte emissie wordt niet op nul gesteld, want deze wordt niet gecompenseerd door bosaanplant. Deze indirecte emissie is op zichzelf al heel hoog, circa 17 keer zoveel als de broeikasbijdrage van windenergie en 3 keer zoveel als zonnepanelen.



Ter vergelijking, de officiële lijst emissiefactoren gaat uit van 189 gCO2eq/kWh voor biomassa ongespecificeerd. En op basis van CE Delft (2016, Ketenemissies warmtelevering) is berekend dat de emissie van Canadese houtpelletkorrels 154,8 en van Nederlands snoeihout 82,8 gCO2/kWh bedragen. De ordegroottes van deze studies zijn dus vergelijkbaar wat houtpelletkorrels betreft. (N.B. In al deze studies is nog geen rekening gehouden met koolstofschuld en indirect land use change, de daadwerkelijke broeikasbijdrage ligt dus nog hoger).

Andere emissies
Naast CO2 komen er ook andere emissies vrij bij het stoken van biomassa. Deze zijn ook anders dan de emissies van kolen. Bij biomassa komen met name meer vluchtige organische stoffen (VOS) vrij.
 
Bron: CE Delft 2015, Emissiekentallen elektriciteit, Kentallen inclusief upstream emissies.

Ontbossing
Als al de biomassa waarvoor de kolencentrales subsidie toegezegd hebben gekregen, zou bestaan uit houtpelletkorrels dan zou dat kunnen leiden tot het rooien van bijna 2000 km2 bos (KNAW 2015, Visiedocument biobrandstof en hout als energiebronnen). Ter vergelijking: de provincie Utrecht heeft een oppervlakte van 1450 km2. Grootschalige inzet van biomassa kan leiden tot een hele reeks aan nadelige effecten, lees verder in ons dossier Biomassa voor energie, een tricky bussiness.

Biomassa-bijstook in kolencentrales: groene stroom?

Is het bijstoken van biomassa in kolencentrales duurzaam?
De directe emissie van het verstoken van houtige biomassa ligt hoger (1000-1300 gCO2eq/kWh; PBL 2013) dan die van kolen (ca 800 gCO2eq/kWh). Het korte termijneffect van biomassa bijstook is dus negatief in vergelijking met kolen zonder bijstook. Kijken we naar klimaatbeleid op korte termijn (voor de EU 25% CO2-reductie in 2020, 40% CO2-reductie in 2030, 80% CO2-reductie in 2050) dan draagt biomassa-bijstook daar niet aan bij. Integendeel, biomassa bijstook zorgt voor een extra bijdrage aan het klimaatprobleem op korte termijn. Het merkwaardige is dus dat het bijstoken met biomassa niet helpt om op korte termijn de CO2-emissie te reduceren.  

Voor de lange termijn is de gedachte dat de toepassing van houtige biomassa klimaatneutraal is. Voor elke boom die in de oven belandt, wordt een nieuwe boom aangeplant, die neemt CO2 op uit de lucht en na 40 tot 100 jaar  is de boom volgroeid en heeft hij alle CO2 opgenomen uit de lucht die bij de verbranding was vrijgekomen. Om die reden wordt de directe emissie van biomassaverbranding in beleid- en regelgeving kunstmatig op nul gezet.  
Ook als we deze directe emissie niet meerekenen, zijn de emissies van de biomassa-bijstook toch nog steeds te hoog te noemen. In een moderne kolencentrale (46% efficiëntie) en 25% biomassa-bijstook ligt de gecombineerde emissie van kolen/biomassa op 605 gCO2eq/kWh. Dat is nog altijd twee keer zoveel als het beste fossiele alternatief, een aardgas gestookte centrale met warmtekrachtkoppeling (298 gCO2eq/kWh). En vijftig keer zoveel als de broeikasbijdrage van een windmolen (12 gCO2eq/kWh).

Is het duurzaam te maken?
De emissies van kolencentrales, zelfs als die biomassa bijstoken, zijn eenvoudigweg te hoog. Kolencentrales hebben geen toekomst in de duurzame energievoorziening. Meestook van hout leidt ook niet tot innovatie. Onze energie-infrastructuur, het energiesysteem, wordt er geen streep duurzamer van.
Als er al houtige biomassa wordt ingezet voor energieproductie, dan kan dat het beste in standalone biomassacentrales die warmte produceren, niet elektriciteit. Bijstook van biomassa in kolencentrales is geen efficiënte manier van het benutten van de energiewaarde.
Bovendien is het van belang te realiseren dat verbranden van hout voor energieproductie een laagwaardige toepassing is. Verbranden is de laatste stap in de 'cascadering' van hout. Hout kan eerst gebruikt worden als bijvoorbeeld bouwmateriaal, dan hergebruikt worden als vezelmateriaal, waarna alsnog de calorische waarde benut kan worden. Lees verder in ons Dossier Biomassa voor energie: een tricky business.

Zijn kolencentrales met biomassa-bijstook nodig tijdens de energietransitie?
Nee, kolencentrales, met of zonder biomassa-bijstook, zijn niet nodig om de periode te overbruggen tot we zijn overgegaan naar een volledig duurzaam energiesysteem. De kolencentrales kunnen in principe per direct worden afgeschakeld, omdat er voldoende productiecapaciteit voorhanden is in de vorm van aardgascentrales, die nu tijdelijk in de mottenballen staan. 
Voor de overgangsperiode naar 100% fossielvrij zijn er diverse energiescenario's ontwikkeld waaruit blijkt dat een pakket van wind, zon en biowarmte volledig voldoet om onze energiebehoefte te dekken. CE Delft rekende in opdracht van Natuur & Milieu en Eneco uit dat een dergelijk pakket 600 miljoen euro goedkoper is dan kolencentrales met biomassa-bijstook, tot drie keer zoveel banen leidt, én tot een goedkopere energierekening (Natuur & Milieu nieuwsbericht)

Wordt stroom opgewekt met bijstook met biomassa uit kolencentrales groene stroom genoemd?
Ja, dat wordt officieel tot de groene stroom gerekend. Als u groene stroom geleverd krijgt van een energiemaatschappij die ook kolencentrales heeft, dan is er een goede kans dat uw stroom afkomstig is uit een kolencentrale die biomassa bijstookt. Bovenstaand verhaal laat zien dat WISE deze groene stroom helemaal niet zo groen vindt.

Kies voor echte groene stroom, voor stroom van zon en wind! Stap nu over van energieleverancier!

WISE wil dat de kolencentrales dicht gaan

Het bijstoken van biomassa in kolencentrales helpt niet genoeg om de CO2-uitstoot te verlagen. Daarvoor zijn de CO2-emissies van het verbranden van kolen te hoog, en de CO2-emissies van het verbranden van biomassa niet laag genoeg. Aardgascentrales stoten minder CO2 uit dan een kolencentrale met biomassa!
Lees verder ons standpunt in -> Stroomdossier Kolen

Als we biomassa willen benutten voor energieopwekking dan is het beter om dat te doen in een standalone biomassacentrale die warmte produceert. Om daadwerkelijk een bijdrage te leveren aan het klimaatprobleem, en tegelijk verdringingseffecten op landbouw en natuur te voorkomen, blijft het wel oppassen geblazen: een positieve impact is zeer afhankelijk van de soort biomassa die in de centrale als brandstof gebruikt wordt, en waar deze vandaan komt. Lees verder in ons -> Stroomdossier Biomassa standalone

Onze conclusie: kolencentrales kunnen en moeten gesloten worden. Het bijstoken van biomassa maakt een kolencentrale niet duurzaam. De miljarden subsidie voor biomassa-bijstook kunnen beter besteed worden aan echte duurzame oplossingen zoals energiebesparing en energie uit zon en wind.

Vind jij ook dat kolencentrales dicht moeten? Lees verder wat jij zelf kan doen:

Doe mee en draag bij aan een groenere stroomvoorziening!

Wat kan jij doen?

Lees ook onze andere stroomdossiers

Page last updated: 23-03-2017

Bronnen
CBS 2016, Statline, Elektriciteit en warmte; productie en inzet naar energiedrager, 08 juli 2016.
Jonker 2014, Carbon payback period and carbon offset parity point of wood pellet production Jonker et al 2014 GCB Bioenergy.
KNAW 2015, Visiedocument biobrandstof en hout als energiebronnen.
PBL 2013, Climate effects of wood used for bioenergy.
Lijst enmissiefactoren, geraadpleegd 15-3-2017, https://co2emissiefactoren.nl/lijst-emissiefactoren/
Ron Wit, Eneco 2016Wie betaalt de rekening van de energietransitie? (Symposium KVGN 17 november 2016).