You are here

Emissiehandel en energietransitie

Submitted by WISE on Thu, 18/05/2017 - 11:46

(Samenvatting seminar 12 mei 2017)

Op 12 mei 2017 kwamen 75 experts bijeen voor een seminar over het emissiehandelssysteem (ETS) dat werd georganiseerd door prof. dr. Machiel Mulder, director Center for Energy Economics Research (CEER) van de Rijksuniversiteit Groningen en voorzitter van de Benelux Association for Energy Economics (BAEE), en Markus Schmid, campagneleider Groene stroom? Ja graag! bij milieuorganisatie WISE. Het evenement werd gehost door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in Den Haag. Deelnemers uit zo ongeveer alle werkgebieden die aan het onderwerp raken waren vertegenwoordigd. In de zaal zaten bijvoorbeeld mensen afkomstig van drie ministeries (EZ, I&M, Min. Financiën) en andere overheidsinstanties zoals de Nederlandse emissieautoriteit, het PBL, Rijkswaterstaat en CertiQ. Ook geïnteresseerden van zes universiteiten, acht energiebedrijven en van milieu- en klimaatorganisaties waren naar Den Haag gekomen om de bijdrages van de experts te horen.

Dr. Edwin Woerdman, (Associate professor of Law and Economics - Co-director of the Groningen Centre of Energy Law) gaf een introductie over de theorie van emissiehandel. Hij legde uit dat er twee belangrijke design varianten zijn voor een emissiehandelssysteem: cap & trade vs credit trading. Het huidige EU ETS is door vele – meestal ongewenste - features die er later aan toegevoegd zijn verworden tot een hybride systeem waarin elementen uit beide design varianten terug te vinden zijn. Edwin noemt het huidige ETS een zombie.

Harm van de Wetering, NEa (Nederlandse Emissieautoriteit), vatte in zijn presentatie de praktijk van emissiehandel samen. Welke sectoren nemen deel, hoeveel CO2 mogen ze uitstoten, hoe werkt het de Market Stability Reserve (MSR) en hoe ziet het pad met afnemende hoeveelheden emissierechten tot het jaar 2030 eruit?

Prof. dr. Herman Vollebergh (PBL en Tilburg University) ging uitgebreid in op de interactie tussen de emissiehandel en andere beleidsinstrumenten die de CO2 uitstoot moeten terugdringen. Hij liet zien dat er naast het veel besproken 'waterbedeffect' voortdurend ook tal van andere mechanismen in werking zijn die elkaar beïnvloeden.

Na de pauze sprak Bas Eickhout (Europarlementariër voor GroenLinks). Vanuit zijn grote werkervaring in het Brusselse Europarlement kon hij haarfijn navertellen hoe en waarom het ETS zich onder druk van uiteenlopende nationale belangen en massaal gelobby door de industrie tot een lelijk politiek compromis heeft ontwikkelt. Maar wat de economen en wetenschappers in de zaal er ook van vinden: we zullen het ermee moeten doen, er is eigenlijk geen alternatief. Het ETS is een marktinstrument waar alle EU landen aan deelnemen. Vervanging door de vaak aangehaalde CO2 belasting is op Europese schaal volstrekt onhaalbaar: belastingen behoren tot de competentie van de lidstaten en niet van de EU. Om een Europese CO2 belasting te realiseren zou een wijziging van het EU verdrag nodig zijn, maar dit zou vragen om unanimiteit van alle 28 landen. Die is er niet en zal er ook de komende jaren niet komen. Bijvoorbeeld Polen verzet zich tegen elke maatregel die de nationale kolenindustrie in gevaar kan brengen.

Het debat ging vervolgens over de interactie tussen het ETS en de energietransitie: moeten we wel zoveel geld uitgeven aan het bouwen van windparken als we ook een ETS hebben? Of is het juist andersom: constateren we dat het ETS een zeepbel is en moeten we juist inzetten op nationale doelstellingen om meer duurzame energie op te wekken? U raadt het al: daar kwamen we die middag niet uit.

Een aanwezige journalist van Energeia vatte de essentie van het ETS systeem goed samen: het gaat om het jaarlijks dalende plafond waardoor de beschikbare hoeveelheid emissierechten langzaam maar zeker afneemt. Al het andere is bijzaak. Maar ook als je dit principe onderschrijft blijven er vragen knagen: zakt het plafond wel snel genoeg om de doelen van Parijs te halen en de opwarming van de atmosfeer te beperken tot 2 graden? En wat gebeurt er als het dalende plafond over een aantal jaren door de industrie als knellend wordt ervaren? Zullen de Europese leiders dan onder de druk bezwijken en weer uitzonderingsregels aan het ETS toevoegen die haar werking verder ondermijnen?

Peer de Rijk, directeur van milieuorganisatie WISE kwam vervolgens met een interessante vraag voor de aanwezigen: zou het nou zinvol zijn om een nieuw platform te lanceren waarop particulieren, bedrijven en organisaties emissierechten kunnen opkopen en vernietigen? Dit zou ook een manier kunnen zijn om CO2 uitstoot te compenseren en zou gepaard kunnen gaan met een oproep aan de Europese leiders om het ETS verder aan te scherpen. Het idee is trouwens niet nieuw, het was al eerder gedaan door organisaties als Sandbag (VK) en Natuur & Milieu (NL). TheCompensators (DE) doen het nog steeds. Ook hier weer uiteenlopende reacties uit de zaal. Aflaathandel! wordt er geroepen. Het zou afleiden van de keiharde eisen die bij onze politieke leiders op tafel moeten worden gelegd. Luie politici kunnen dan al te gemakkelijk naar zo’n vrijwillig platform verwijzen: kijk, het staat iedereen (en ieder land) vrij om los van alle Europese doelstellingen emissierechten uit de markt te halen!

Maar het merendeel van de deelnemers vond het idee van WISE prachtig, ook al was het alleen maar om voor meer aandacht en bewustwording rond het ETS te zorgen.

Markus Schmid