You are here

Stroomdossier: Biomassa standalone

In de stroomdossiers legt WISE uit hoe het precies zit met groene stroom en grijze stroom. In dit dossier elektriciteit opgewekt in 'standalone' biomassacentrales. Is dit duurzaam of kan dit duurzaam gemaakt worden?

Wat is een standalone biomassacentrale? Standalone biomassacentrales zijn centrales waarin uitsluitend biomassa wordt verbrand. We gebruiken de term ‘standalone’ om een duidelijk verschil te maken met biomassa bijstook in kolencentrales. Standalone biomassacentrales zijn in hoofdzaak ketels van bedrijven die vaste biomassa verbranden, hoofzakelijk houtige biomassa. Ze worden ook wel BEC’s genoemd (Biomassa Energie Centrales). Lees onze andere stroomdossiers voor informatie over andere soorten biomassa.

Welk deel van onze elektriciteit wordt opgewekt met biomassa in standalone biomassacentrales?

Biomassacentrales in Nederland
Er zijn in Nederland vele tientallen installaties voor het verbranden van vaste biomassa. In onderstaande tabel zijn de installaties met een vermogen boven de 10 MW weergegeven (ter vergelijking, moderne windmolens hebben een vermogen van ongeveer 3 MW).

Hoeveel elektriciteit wordt er opwekt met biomassacentrales?
Met biomassa (alle soorten) werd in 2016 ruim 5 miljard kWh opgewekt, circa 4,4% van de elektriciteitsproductie (CBS Statline 2017). Circa de helft hiervan wordt opgewekt met houtige biomassa: hiermee werd in 2015 naar schatting 2,6 miljard kWh op gewekt (ofwel 9,3 PJ elektrische energie; PJ = petajoule ofwel 1015 J). Hiervoor wordt 1,6 miljoen ton energiehout ingezet (Probos/Alterra 2016). De komende jaren gaat de stroomproductie uit biomassa enorm stijgen door biomassa bijstook in kolencentrales, meer hierover in ons dossier Biomassa bijstook kolencentrales.

Welke soort biomassa gaat er in een standalone biomassacentrale? 
De hoofdstroom van de gebruikte biomassa bestaat uit snoeihoutchips afkomstig van bossen, landschapsonderhoud en parkonderhoud. De centrale Bio Golden Raand in Delfzijl gebruikt afval- en sloophoutsnippers. Twence in Hengelo gebruikt afvalhout en houtige resten van de compostering. BMC in Moerdijk verbrandt kippenmest. 

Hoeveel houtige biomassa wordt er gebruikt voor energie? 
Voor 2015 wordt een inzet voorspeld van 2,6 miljoen ton energiehout (ca 50 PJ energie-inhoud), verdeeld over de volgende bronnen (Probos/Alterra 2016): 

  • 514 duizend ton (ca 10 PJ energie-inhoud) uit Nederlands bos en landschap, voornamelijk snoeihoutchips
  • 1.232 duizend ton import (24 PJ), waarschijnlijk voornamelijk houtpelletkorrels 
  • 257 duizend ton resthout (5 PJ) 
  • ​624 duizend ton afvalhout (12 PJ) 

Deze 50 PJ aan energiehout wordt verstookt in kolencentrales, afvalverbrandingsinstallaties en standalone biomassacentrales.

De broeikasbijdrage van het verstoken van houtige biomassa

Directe emissies van verbranding
De CO2 uitstoot van het verbranden van houtige biomassa is hoog. De directe emissie bij verbranding ligt op 1000-1300 g CO2eq/kWh (PBL 2013). Hoe hoog de bijdrage van deze emissie is aan het broeikaseffect is afhankelijk van de herkomst en het soort biomassa (maagdelijke grondstof, reststof, afvalstof). In het huidige beleid wordt de directe emissie van biomassa niet meegeteld en standaard op nul gezet. Is dat terecht?

Verbranden van biomassa geeft geen emissies? Het klimaateffect van energie-opwekking met biomassa wordt in het klimaatbeleid op nul gesteld. De gedachte hierbij is dat er sprake is van een kortcyclische koolstofketen: de C02 die vrijkomt bij het verstoken van hout wordt weer opgenomen door de nieuw aangeplante bomen. Het is echter geen gesloten cyclus. Er treden verliezen op in de cyclus. De aangroei van nieuw hout is traag. En de emissie is hoger dan die van kolen. Alleen in specifieke gevallen pakt stroomopwekking met hout gunstig uit.​ Voor meer hierover zie ons dossier Biomassa voor energie: een tricky business.

Indirecte emissies van bosbouw, bewerking, levering en transport
Indirecte emissies komen tot stand bij de productie en transport van de brandstof. Bij de meest gebruikt brandstof voor standalone centrales, Nederlandse snoeihoutchips, zijn de indirecte emissies circa 83 gCO2eq/kWh (toelichting), afhankelijk van bewerkingsstappen, transportafstanden en wijze van transport. 
Ter vergelijking: de broeikasbijdragen van stroom uit windmolens (12 gCO2eq/kWh) en zonnepanelen (68 gCO2eq/kWh) zijn lager.

Andere schadelijke stoffen
Bij het verbranden van houtige biomassa komen niet alleen CO2 maar ook andere schadelijke stoffen vrij. Zie de tabel in ons dossier Biomassa bijstook.

Ontbossing? 
Als alleen snoeihoutchips gebruikt wordt is er meestal geen sprake van ontbossing. Wel kan er, als er te weinig hout achterblijft in het bos, een verarming optreden van de hoeveelheid in de bodem opgeslagen koolstof. Bij natuurbeheer en duurzaam bosbeheer wordt hier op gelet en blijven voldoende houtresten achter in het bos. Als er houtpelletkorrels gebruikt worden kan er wél sprake zijn van ontbossing, zie ons dossier Biomassa bijstook kolencentrales.
Hoe langer de leveringsketens (denk aan import uit verre landen), hoe hoger het risico op onduidelijke herkomst van het hout en dus op ontbossing. Goede certificering en sluitend ketenbeheer dienen dit te voorkomen. 
Is er in de wereld voldoende houtige biomassa beschikbaar om aan de vraag naar energiehout te voldoen? Het korte antwoord hierop luidt nee, zie dossier Biomassa voor energie: een tricky business voor meer info. Onderstaande figuur (Probos 2014) laat zien dat de vraag naar energiehout een enorme vlucht dreigt te gaan nemen. In 2030 is het totale Nederlandse houtverbruik dankzij energiehout verdubbeld.

WISE wil voorrang voor biobased materialen, beter dan energiebenutting

Is elektriciteitsproductie met biomassa duurzaam?
Officieel wordt alle stroom opgewekt met biomassa groene stroom genoemd. Maar het mag uit ons verhaal duidelijk zijn dat niet alle soorten houtige biomassa voor energie even groen zijn. WISE vindt elektriciteitsproductie met houtige biomassa duurzaam als er rekening wordt gehouden met de volgende criteria: 

  • Cascadering aanhouden: Hout met voorrang gebruiken als bouwmateriaal, plaatmateriaal, vezelmateriaal, grondstof voor de chemische industrie en als grondstof voor transportbrandstoffen. Hout waar mogelijk meerdere keren gebruiken. 
  • Energiehout niet toepassen voor alléén elektriciteitsproductie, maar altijd gecombineerd met warmteproductie (WKK).
  • Geen geïmporteerde biomassa gebruiken. Grootschalige import van houtige biomassa beperkt de (potentiële) mogelijkheden van het land van herkomst om hout voor de eigen (energie-)voorziening in te zetten.

De consequentie hiervan is dat houtige biomassa in de toekomst niet gebruikt zal worden om stroom te produceren, mogelijk alleen nog op zeer beperkte en lokale schaal. Houtige biomassa kan duurzamer ingezet worden voor andere toepassingen.

Is elektriciteit uit biomassa nodig tijdens de energietransitie? 
Biomassa zal dan geen rol meer spelen in de elektriciteitsvoorziening van de toekomst, maar in de fase tot 2035 zal biomassa nog wel nodig zijn ter verduurzaming van de warmtevraag in de industrie. Daarbij zal ook elektriciteit geproduceerd worden (middels bio-WKK). Het potentieel van biomassa voor elektriciteitsproductie schat Natuur & Milieu in haar Energievisie 2035 op 30 PJ (elektrisch). Daarmee zou een mix van Nederlandse én geïmporteerde biomassa voorzien in 6% van de in 2035 verwachte elektriciteitsvraag (489 PJ elektrisch). Afvalhout dat niet meer herbruikbaar is, speelt wel een blijvende rol in de energievoorziening (ca 10 PJ warmte en 7 PJ elektrisch).

Biobased economy  
WISE vindt een grote experimenteerruimte voor de biobased economy van de toekomst belangrijk. Dit vraagt om strakke sturing, heldere criteria en uitgebreid wetenschappelijk onderzoek. Het principe van cascadering moet systematisch worden toegepast: hoogwaardige biobased materialen moeten niet ingezet worden voor laagwaardige toepassingen. Alleen echt laagwaardige rest- en afvalstromen komen in aanmerking om benut te worden op energie-inhoud.

Vind jij ook dat stroom in Nederland nog groener moet? Lees verder wat jij zelf kan doen:

Doe mee en draag bij aan een groenere stroomvoorziening!

Wat kan jij doen?

 

Lees ook onze andere stroomdossiers

Page last updated: 12-06-2017

Bronnen

CBS Statline 2017, Elektriciteit en warmte; productie en inzet naar energiedrager.
Natuur en Milieu 2016, Energievisie 2035
PBL 2013, Climate effects of wood used for bioenergy.
Probos 2014, Het verwachte houtverbruik in Nederland
Probos/Alterra, 2016, Nederlands bosbeheer en bos en houtsector in bio economie